FRAGMENTY DOKUMENTACJI PRAC KONSERTWATORSKICH
PRZY POLICHROMIACH W PREZBITERIUM KOŚCIOŁA
P.W. ŚW. JAKUBA APOSTOŁA W SIMORADZU

Wykonawca: Autorska Pracownia Konserwacji Dziel Sztuki - ARCON
Bielsko-Biała, listopad 2008 r.

DZIEŁO KONSERWATORSKIE I DOKUMENTACJA CHRONIONE PRAWEM AUTORSKIM

1.0 KARTA IDENTYFIKACYJNA ZABYTKU I DOKUMENTACJI KONSERWATORSKIEJ

Nr rejestru zabytków - A-308/78

1.1 DANE PRZED KONSERWACJĄ


1.2 ZMIANA DANYCH PO KONSERWACJI

W wyniku przeprowadzonych prac konserwatorskich odsłonięto najwcześniejsze polichromie; gotyckie przedstawienia postaci świętych (apostołów ?) z krzyżami konsekracyjnymi (zacheuszami) poniżej oraz renesansowe przedstawienia czterech Ewangelistów i Matki Boskiej z Dzieciątkiem na sklepieniu, w tondach otoczonych ornamentami roślinnymi. Ponadto na ścianie północnej odkryto obramione epitafium ze sceną Ukrzyżowania otoczoną herbami z inskrypcjami.

1.3 DANE O KONSERWACJI

2.0 ZAGADNIENIA HISTORYCZNE

2.1 HISTORIA ZABYTKU

Najwcześniejsze historyczna wzmianka o kościele w Simoradzu pochodzi z roku 1286. W dokumencie wymieniony został proboszcz simoradzki ks. Tilo, który odczytał w kościele raciborskim klątwę na księcia wrocławskiego Henryka. Potwierdzenie wiadomosci o istnieniu parafii znalazło się także w księdze fundacyjnej biskupstwa wrocławskiego z 1305 r. Pierwsza świątynia wzniesiona została prawdopodobnie w XIII w. Tak jak obecnie, była murowana i posiadała osobną dzwonnicę. Jak podają źródła z XVII w. kościół był jednak dość zaniedbany.

Obiekt w obecnej formie składa się z różnych chronologicznie części i powstawał etapami. Najstarszą częścią jest prezbiterium, które zostało wzniesione ok. XV w. i prawdopodobnie wraz z zakrystią stanowiło cały kościół. W późniejszym etapie ( XVI w? ) dobudowano do niego nawę, a następnie wieżę. Źródła podają, że w 1842 r. świątynia została rozbudowana, a następnie kilkakrotnie remontowana w XIX i XX w. W okresie reformacji w XVI-XVII w. kościół ten przeszedł w posiadanie protestantów, którzy zwrócili go prawowitym właścicielom na mocy rozporządzenia władz lokalnych dopiero w 1654 r. Z tym okresem wiązały się zapewne także jakieś prace remontowe, i to one mogły spowodować tak rozległe zniszczenia wcześniejszych polichromii. Wielokrotne remonty spowodowały powstanie tak dużej ilości wtórnych nawarstwień.

2.2 HISTORIA KONSERWACJI

Nie zachowały się żadne dokumenty na temat wcześniejszych prac konserwatorskich. Brak także starych ksiąg parafialnych, w których takie fakty były zapewne udokumentowane. Obecne prace konserwatorskie rozpoczęły się od wykonania przeze mnie badań stratygraficznych w prezbiterium kościoła w Simoradzu w 2003 roku, które ujawniły istnienie pod wieloma wtórnymi nawarstwieniami fragmentów gotyckiej polichromii. W 2007 r. przystąpiono do kompleksowej konserwacji mającej na celu odsłonięcie pierwotnego wystroju malarskiego ścian i sklepienia prezbiterium.

3.0 OPIS, ANALIZA FORMY, FUNKCJI I TREŚCI



4.0 TECHNIKA I TECHNOLOGIA

Ściany prezbiterium zostały wzniesione z nieregularnie łamanego kamienia (flisz karpacki) spojonego zaprawą wapienno piaskową, i pokryte nierówną warstwą tynku wapienno piaskowego. Tynk pokryty był wapienną pobiałą na której wykonane zostały malowidła w technice wapiennej (woda wapienna jako spoiwo pigmentów).

4.1 TECHNIKA ORYGINAŁU I ANALIZA SPOSOBU WYKONANIA

Dekoracja malarska na ścianach i sklepieniu prezbiterium została wykonana w technice wapiennej na pobiale. Tynk pokrywający kamienny wątek muru został pokryty warstwa wapiennej pobiały, na której zostało wykonane malowidło przy użyciu mineralnych pigmentów oraz wody wapiennej i mleka wapiennego jako spoiwa.

5.0 STAN ZACHOWANIA I PRZYCZYNY ZNISZCZEŃ

Z uwagi na fakt, że obiekt został wzniesiony z bardzo spoistego i mało nasiąkliwego kamienia, warstwa tynku w wielu miejscach odspoiła się od wątku muru. Ponadto w wielu miejscach powstały spękania i wykruszenia tynku spowodowane osiadaniem gruntu i zapewne drganiami związanymi z bliskością drogi. Jednakże największe są zniszczenia związane z naprawami i remontami wnętrza na przestrzeni wieków. Wiele miejsc zostało przemurowanych, niewłaściwie uzupełnionych, a usuwanie starych powłok przed kolejnym malowaniem doprowadziło do niemal całkowitego usunięcia polichromii na znacznych powierzchniach. Poza tym wtórne nawarstwienia uszczelniając powierzchnię doprowadziły do licznych rozwarstwień, odspojeń i wykruszeń pobiał z leżącą na nich polichromią.

6.0 CEL ORAZ ZAŁOŻENIA KONSERWACJI

Głównym celem prac konserwatorskich będzie odsłonięcie spod wtórnych nawarstwień najwcześniejszych dekoracji malarskich połączone z wzmocnieniem i scaleniem warstw podkładowych – tynku i pobiał.. Po wykonaniu tych zabiegów, z powierzchni zostaną usunięte warstwy zanieczyszczeń i wtórnych, szpecących kitów i przemalowań. Warstwa oryginalnej polichromii zostanie utrwalona i uzupełniona scalającym punktowaniem oraz w dużym zakresie zrekonstruowana w celu odzyskania jej pierwotnego wyrazu artystycznego.

7.0 PROGRAM PRAC KONSERWATORSKICH



9.0 ZALECENIA DLA UŻYTKOWNIKA

Zaleca się utrzymywanie w miarę możliwości stabilnych warunków wilgotnościowych i temperaturowych oraz szczególna ostrożność przy wykonywaniu prac porządkowych i naprawczych. Należy bezwzględnie unikać sytuacji mogących spowodować zalanie polichromii wodą, zanieczyszczenie jej kurzem i pyłem oraz mechaniczne uszkodzenie.